Aanpak beroepsziekten verdient beter

Publicatie Inspectie SZW is een wake up call

De aanpak van beroepsziekten in Nederland verdient toch beter

Kees Ludlage werkte ruim 30 jaar als sloper in de bouw. Al in 2001 werd bij hem een vroeg stadium van silicose geconstateerd bij een arbokeuring. De arbodienst vergat hem in te lichten, Kees werkte nog 10 jaar door, steeds vermoeider. Zijn huisarts schreef zijn klachten toe aan het harde werken. Pas in 2010 kwamen zijn stoflongen aan het licht en werd hij voor 52% afgekeurd. Hij moest zijn werk direct neerleggen. “Vorige week heb ik drie dagen letterlijk naar adem lopen snakken. Nu gaat het weer, want ik heb prednison bij mijn andere medicijnen gekregen.” Twintig uur per week rijdt hij in een shuttlebus rondom Schiphol, geen vetpot. Binnenkort vervalt zijn WGA-uitkering. “Mijn vrouw en ik zullen ons huis uit moeten. .. Ik ben heel bang voor de toekomst.”

De publicatie “Ademnood – Longziekten als gevolg van werk” van de Long Alliantie Nederland (2016) bevat zeven verhalen van slachtoffers van beroepsziekten. De Inspectie SZW selecteerde dit voor haar recente “De staat van arbeidsveiligheid’. Ik heb het iets ingekort.

Zoals een inspectiedienst betaamt ..

De Inspectie geeft met deze publicatie waarschuwingen en oproepen tot actie. Het webbericht luidt: “.. het aantal mensen dat jaarlijks overlijdt aan beroepsziekten loopt in de duizenden. Werkgevers én werknemers: zet arbeidsveiligheid bovenaan de agenda. Anders ligt in 2025 het aantal beroepsziekten maar liefst 15% hoger dan nu.”

Het hoofdstuk beroepsziekten in de publicatie is ruwweg gelijk aan het betreffende onderdeel in de Arbobalans 2016 (verschenen 12-12-16). Er zijn diverse cijfers inzake beroepsziekten. De incidentie loopt van

  • 0,2% (Peilstation Intensief Melden door bedrijfsartsen, Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, getal over 2015), tot
  • 3,2% (Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden onder werkenden, TNO met CBS, getal 2016).

De meest gezaghebbende instelling in Nederland wat betreft gezondheidsgegevens is het RIVM. Dat waagt zich niet aan cijfers over beroepsziekten. Het gebruikt wel twee internationaal gangbare maatstaven. Ik behandel die met wat meer context dan de Inspectie doet.

  • Sterfte Het RIVM gebruikt een reeks bronnen, in het bijzonder de CBS-doodsoorzakenstatistiek. Schatting is dat jaarlijks door factoren op het werk overlijden in Nederland: 900 mensen in de werkzame beroepsbevolking en 3.200 in de gepensioneerde beroepsbevolking; samen 2,7% van alle sterfgevallen. In de pers ziet u dit vaak terug als ‘jaarlijks 4.100 sterfgevallen door werk’. De Inspectie geeft het ook zo weer. Blootstelling aan gevaarlijke stoffen in het werkzame leven is verantwoordelijk te stellen voor vier vijfde van deze sterfte, waarvan vier vijfde ná de pensioenleeftijd.
  • Ziektelast uitgedrukt in verloren levensjaren, DALY’s. Deze Disability Adjusted Life Years zijn een samengestelde maat voor verlies aan gezondheid door

(1) het aantal verloren jaren door vroegtijdige sterfte, plus

(2) het aantal jaren geleefd met ziekte met correcties voor de ernst van de ziekte door een wegingsfactor.

Roken is met ruim 13% de grootste oorzaak van ziektelast. De arbeidsgerelateerde ziektelast schat het RIVM voor 2011 op 4,7% van de totale ziektelast in Nederland. Dit is ruwweg gelijk aan ziektelast toegeschreven aan milieufactoren, of lichamelijke inactiviteit en ongezonde voeding. Het oorspronkelijke RIVM-rapport uit 2012 over DALY’s in Nederland bevat in één pagina de kerncijfers, waarna ruim vier pagina’s ingaan op de beperkingen, onzekerheden en veronderstellingen, nuances en grote marges. Onnodig te zeggen dat aannamen over vergrijzing van de bevolking grote impact hebben.

15% meer beroepsziekten in 2025?

De Arbobalans 2016 bevatte een verkenning van de werkgerelateerde ziektelast in 2025. Dit door gebruik van de demografische prognoses, en bezien voor diverse categorieën ziekten. Nieuw in de recente publicatie van de Inspectie is de samenvoeging in één getal: in 2025 is er 15% meer werkgerelateerde ziektelast. De Inspectie vertaalt dat in het webbericht in 15% meer beroepsziekten. Zonder duiding of dat incidentie of prevalentie is. Er valt hier nog veel meer kritisch op te merken. Belangrijkste is mijns inziens dat we maar moeten wachten op de Arbobalans eind 2018. Dan kan duidelijk worden of in 2025 het aandeel werkgerelateerde ziektelast wezenlijk anders is dan de 4,7% van de totale ziektelast in 2011.

Pleidooi voor realisme

Het valt de Inspectie moeilijk euvel te duiden dat ze wat onzorgvuldig lijkt met getallen. Er zijn nauwelijks gedegen cijfers.

Het hanteren van beelden als ‘4.100 sterfgevallen door werk’ en nu ‘15% meer beroepsziekten’ is bedoeld als motivering voor actie. De suggestie is dat die getallen wezenlijk veranderd moeten worden.

Wetenschappelijk onomstreden is dat met vergrijzing zich meer ziekte voordoet en dus meer blijk van arbeidsgerelateerde aspecten. Verder staat buiten kijf dat beroepsziekten vooral gevolg zijn van járen blootstelling aan een arborisico. De anno 2018 bij mensen gecumuleerde arbeidsbelasting laat zich niet terugdraaien, ze zal zich hoe dan ook in bijvoorbeeld 2025 laten gelden in arbeidsgerelateerde ziektelast. Kortom, die getallen zijn maar zéér beperkt te beïnvloeden. Trekken aan zo’n dood paard, dat kan moeilijk als motiverend gezien worden. De (mogelijk) door beroepsziekten getroffen werknemers in Nederland verdienen beter. Te beginnen met de vraag hoe we zorgen we ervoor dat partijen beroepsziekten als een gezamenlijk probleem gaan zien. Als KoM willen we gaan trekken aan die discussie en actie.

 

Eerder verschenen in de KoM-nieuwsbrief van vrijdag 8 juni 2018