Kwaliteit op Maat - Nieuwsbrief

vrijdag 8 juni 2018

Nu eens de KoM-nieuwsbrief op vrijdag. Gewoonlijk publiceren we op maandag, maar voor velen van jullie heet de vrijdag een bureaudag, handiger voor lezen en verdiepen. We horen graag of jullie wellicht een voorkeur hebben voor de vrijdag. Reacties naar tonvanoostrum@mail.com.

In deze nieuwsbrief

• Discussiebijeenkomst aanpak beroepsziekten

• Flexwerk en loondoorbetaling zieke werknemers - ‘It’s the economy, stupid’, lijkt niet houdbaar

• Publicatie Inspectie SZW is een wake up call - De aanpak van beroepsziekten in Nederland verdient toch beter

• Asbestmuseum

• Bedrijfsgeneeskundige dagen druk bezocht - ‘Langer doorwerken is goed voor de gezondheid’

========================================================================

Discussiebijeenkomst aanpak beroepsziekten

Woensdag 13 juni 2018, 13.30 - 15.00 uur, Speelkamp 28 - Leusden, borrel na

 

Het voorkómen van beroepsziekten is een breed gedragen ambitie.

De aanpak? Daar is draagvlak voor, maar niet vanzelfsprekend consensus over.

Kwaliteit op Maat organiseert daarom een discussiebijeenkomst waarin de volgende vragen aan bod komen:

Hoe zorgen we ervoor dat we uit de dramadriehoek komen en blijven (‘bedrijfsarts nalatig met signalering en melding’)?

• Hoe zorgen we ervoor dat partijen dit ondewerp als een gezamenlijk probleem gaan zien?

• Welke systeemveranderingen zijn nodig om het proces van melden wel te laten werken?

• Hoe worden deze veranderingen gecommuniceerd?

• Welke positie wil KoM innemen? Wat gaat de KoM doen? 

Hans Recourt (Bedrijfsartsengroep) verzorgt een inleiding, Wendel Slingerland leidt de (ongetwijfeld) levendige discussie.

Als je dat nog niet deed, even aanmelden bij Wendel Slingerland: wendelslingerland@gmail.com

Aanmelders krijgen kort tevoren nog discussiepunten gemaild.

========================================================================

Flexwerk en loondoorbetaling zieke werknemers

‘It’s the economy, stupid’, lijkt niet houdbaar

In 2003 had 16% van alle werknemers in Nederland een tijdelijk of flexibel contract, in 2017 was dat 27%. De stijging hier is meer dan in buurlanden, en is er al vanaf 1995: ongunstige economie kan niet de hoofdoorzaak zijn.

Tot in het Regeerakkoord heet loondoorbetaling de reden van toename van flexibel werk en van de vrees bij werkgevers om vaste contracten aan te bieden. Het Sociaal Cultureel Planbureau relativeert dat in haar publicatie van 30 mei. “Groei flexwerk niet veroorzaakt door verplicht doorbetalen loon”, kopt het FD dezelfde dag. Dat is echter volstrekt overtrokken. We zetten de zaken eens op een rij.

Economie verklaart matig

Het SCP bevroeg zo’n 2500 managers of HR-mensen van bedrijfsvestigingen in haar Arbeidsvraagpanel. Dit mede over één type verzuim: de hen bekende langdurende ziektegevallen die eindigen in een WIA-uitkering. Het bureau benadrukt: dit is “.. een eerste verkenning van de relatie tussen werkgeverslasten bij ziekte en het gebruik van tijdelijk werk.”

Economische factoren verklaren volgens het SCP ongeveer een kwart van de groei van tijdelijke contracten bij indiensttreding. Dat betreft vooral het regionale werkloosheidspercentage (waardoor tevens sollicitanten een mindere onderhandelingspositie hebben). De toekomstverwachtingen van werkgevers, hun gevoeligheid voor de conjunctuur en de aanwezigheid van moeilijk vervulbare vacatures hadden geen effect.

Cultuur?

Kleine tot middelgrote werkgevers zonder verzuimverzekering gaven aan 95% van hun net aangenomen krachten een tijdelijk dienstverband, als zij tot twee jaar ervoor WIA-instroom van een personeelslid hadden meegemaakt. Bij zulke werkgevers zonder die ervaring kreeg 84% van de nieuwe personeelsleden zo’n contract. Bij de andere – bedrijven (klein of groot) met verzekering en grote bedrijven zonder verzekering – was er geen effect. Het SCP ziet haar resultaten nu aansluiten bij de uitkomsten van andere onderzoekers: “er is geen eenduidige factor aan te wijzen die voor een grote groep werkgevers de keus tussen vast en flexibel verklaart.” Andere loondoorbetaling bij ziekte “.. zal er niet voor zorgen dat werkgevers plots veel meer vaste contracten gaan bieden.”

‘Flex groeit door managementcultuur’

UVA-hoogleraar arbeidsverhouding Paul de Beer reageerde in een blog 4 juni op de FD-site: “Het lijkt erop dat werkgevers zich steeds meer richten op rendementsdoelstellingen op de korte termijn en daarom hun ondernemersrisico’s afwentelen op het personeel. ... er zal pas echt iets veranderen als bedrijven beseffen dat het afwentelen van risico's op het personeel geen houdbare strategie is voor een duurzame economische ontwikkeling.” Hij redeneert hiermee door op onderzoek van hem en van Tilburgs arbeidsmarktonderzoeker Dekker. Die laatste stelde na diepte-interviews met ruim 650 directieleden en managers: "Bedrijven imiteren elkaar. .. Voortdurend voor de goedkope oplossing kiezen, staat haaks op innovatie op de werkplek. Dan richt je je economie steeds meer in als een lagelonenland." Zoals we al schreven in de nieuwsbrief van 29 mei 2017 (!).

Collectieve meningsvorming

De SCP-ers spreken meer omfloerst. Ze veronderstellen dat werkgevers hun keuzes voor flex ook baseren op risico-inschatting, verhalen van andere werkgevers en collectieve meningsvorming. Hoe groot dat effect is, daarover kunnen ze met dit onderzoek geen uitspraken doen.

Het valt te hopen dat het SCP hiermee een nieuwe onderzoekslijn opent: wat is het effect van publieke meningsvorming? Wij van de KoM, we dragen niet met zoveel woorden al jaren het volgende uit: de kritiek van voormannen van ondernemersorganisaties op de loondoorbetaling maakt hun achterban kopschuw voor bieden van vast werk. Wat als die organisaties zich gericht hadden op sluiten van goede (mantel)contracten verzuimverzekering en bevorderen van inschakeling bedrijfsgezondheidszorg-op-maat? Het werk van KoM-leden toont de voordelen van zoeken van samenwerking en synergie vanuit kwaliteitsstreven.

Recent onderzoek laat zien, net als onderzoek van Panteia nu ruim twee jaar geleden, dat werkgevers loondoorbetaling op zich redelijk vinden. Meer daarover in de volgende nieuwsbrief: werkgevers willen een zieke werknemer niet laten zitten. ‘It’s the economy’ geldt voor hen echt niet altijd.

========================================================================

Publicatie Inspectie SZW is een wake up call

De aanpak van beroepsziekten in Nederland verdient toch beter

Kees Ludlage werkte ruim 30 jaar als sloper in de bouw. Al in 2001 werd bij hem een vroeg stadium van silicose geconstateerd bij een arbokeuring. De arbodienst vergat hem in te lichten, Kees werkte nog 10 jaar door, steeds vermoeider. Zijn huisarts schreef zijn klachten toe aan het harde werken. Pas in 2010 kwamen zijn stoflongen aan het licht en werd hij voor 52% afgekeurd. Hij moest zijn werk direct neerleggen. “Vorige week heb ik drie dagen letterlijk naar adem lopen snakken. Nu gaat het weer, want ik heb prednison bij mijn andere medicijnen gekregen.” Twintig uur per week rijdt hij in een shuttlebus rondom Schiphol, geen vetpot. Binnenkort vervalt zijn WGA-uitkering. “Mijn vrouw en ik zullen ons huis uit moeten. .. Ik ben heel bang voor de toekomst.”

De publicatie “Ademnood – Longziekten als gevolg van werk” van de Long Alliantie Nederland (2016) bevat zeven verhalen van slachtoffers van beroepsziekten. De Inspectie SZW selecteerde dit voor haar recente “De staat van arbeidsveiligheid’. Ik heb het iets ingekort.

Zoals een inspectiedienst betaamt ..

De Inspectie geeft met deze publicatie waarschuwingen en oproepen tot actie. Het webbericht luidt: “.. het aantal mensen dat jaarlijks overlijdt aan beroepsziekten loopt in de duizenden. Werkgevers én werknemers: zet arbeidsveiligheid bovenaan de agenda. Anders ligt in 2025 het aantal beroepsziekten maar liefst 15% hoger dan nu.”

Het hoofdstuk beroepsziekten in de publicatie is ruwweg gelijk aan het betreffende onderdeel in de Arbobalans 2016 (verschenen 12-12-16). Er zijn diverse cijfers inzake beroepsziekten. De incidentie loopt van

• 0,2% (Peilstation Intensief Melden door bedrijfsartsen, Nederlands Centrum voor Beroepsziekten, getal over 2015), tot

• 3,2% (Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden onder werkenden, TNO met CBS, getal 2016).

De meest gezaghebbende instelling in Nederland wat betreft gezondheidsgegevens is het RIVM. Dat waagt zich niet aan cijfers over beroepsziekten. Het gebruikt wel twee internationaal gangbare maatstaven. Ik behandel die met wat meer context dan de Inspectie doet.

Sterfte Het RIVM gebruikt een reeks bronnen, in het bijzonder de CBS-doodsoorzakenstatistiek. Schatting is dat jaarlijks door factoren op het werk overlijden in Nederland: 900 mensen in de werkzame beroepsbevolking en 3.200 in de gepensioneerde beroepsbevolking; samen 2,7% van alle sterfgevallen. In de pers ziet u dit vaak terug als ‘jaarlijks 4.100 sterfgevallen door werk’. De Inspectie geeft het ook zo weer. Blootstelling aan gevaarlijke stoffen in het werkzame leven is verantwoordelijk te stellen voor vier vijfde van deze sterfte, waarvan vier vijfde ná de pensioenleeftijd.

Ziektelast uitgedrukt in verloren levensjaren, DALY’s. Deze Disability Adjusted Life Years zijn een samengestelde maat voor verlies aan gezondheid door

(1) het aantal verloren jaren door vroegtijdige sterfte, plus

(2) het aantal jaren geleefd met ziekte met correcties voor de ernst van de ziekte door een wegingsfactor.

Roken is met ruim 13% de grootste oorzaak van ziektelast. De arbeidsgerelateerde ziektelast schat het RIVM voor 2011 op 4,7% van de totale ziektelast in Nederland. Dit is ruwweg gelijk aan ziektelast toegeschreven aan milieufactoren, of lichamelijke inactiviteit en ongezonde voeding. Het oorspronkelijke RIVM-rapport uit 2012 over DALY’s in Nederland bevat in één pagina de kerncijfers, waarna ruim vier pagina’s ingaan op de beperkingen, onzekerheden en veronderstellingen, nuances en grote marges. Onnodig te zeggen dat aannamen over vergrijzing van de bevolking grote impact hebben.

15% meer beroepsziekten in 2025?

De Arbobalans 2016 bevatte een verkenning van de werkgerelateerde ziektelast in 2025. Dit door gebruik van de demografische prognoses, en bezien voor diverse categorieën ziekten. Nieuw in de recente publicatie van de Inspectie is de samenvoeging in één getal: in 2025 is er 15% meer werkgerelateerde ziektelast. De Inspectie vertaalt dat in het webbericht in 15% meer beroepsziekten. Zonder duiding of dat incidentie of prevalentie is. Er valt hier nog veel meer kritisch op te merken. Belangrijkste is mijns inziens dat we maar moeten wachten op de Arbobalans eind 2018. Dan kan duidelijk worden of in 2025 het aandeel werkgerelateerde ziektelast wezenlijk anders is dan de 4,7% van de totale ziektelast in 2011.

Pleidooi voor realisme

Het valt de Inspectie moeilijk euvel te duiden dat ze wat onzorgvuldig lijkt met getallen. Er zijn nauwelijks gedegen cijfers.

Het hanteren van beelden als ‘4.100 sterfgevallen door werk’ en nu ‘15% meer beroepsziekten’ is bedoeld als motivering voor actie. De suggestie is dat die getallen wezenlijk veranderd moeten worden.

Wetenschappelijk onomstreden is dat met vergrijzing zich meer ziekte voordoet en dus meer blijk van arbeidsgerelateerde aspecten. Verder staat buiten kijf dat beroepsziekten vooral gevolg zijn van járen blootstelling aan een arborisico. De anno 2018 bij mensen gecumuleerde arbeidsbelasting laat zich niet terugdraaien, ze zal zich hoe dan ook in bijvoorbeeld 2025 laten gelden in arbeidsgerelateerde ziektelast. Kortom, die getallen zijn maar zéér beperkt te beïnvloeden. Trekken aan zo’n dood paard, dat kan moeilijk als motiverend gezien worden. De (mogelijk) door beroepsziekten getroffen werknemers in Nederland verdienen beter. Te beginnen met de vraag hoe we ervoor zorgen dat partijen beroepsziekten als een gezamenlijk probleem gaan zien. Als KoM willen we gaan trekken aan die discussie en actie.

========================================================================

Asbestmuseum

Promotiemateriaal van asbestproducenten: pakjes sigaretten, broodroosters, asbakken en speeltreintjes. Het staat allemaal in het Asbestmuseum. Dat werd 16 april gelanceerd op het symposium ‘25 jaar asbestverbod’. Het museum omvat nu 11 displaykasten. Joris Gribnau van Kiwa Oesterbaai Maritime and Offshore leende een deel van zijn eigen collectie. ‘In het museum laten we een groot aantal asbestgerelateerde, soms leuke, voorwerpen zien. Maar de boodschap van het museum is serieus: het inademen van asbest is levensgevaarlijk.’ Het Asbestmuseum is tijdelijk gevestigd in het gebouw van de SER (Bezuidenhoutseweg 60, Den Haag), te bezoeken op afspraak: joris.gribnau@kiwaoesterbaai.nl

========================================================================

Bedrijfsgeneeskundige dagen druk bezocht

‘Langer doorwerken is goed voor de gezondheid

Deze stelling kreeg 86% van de stemmen op de eerste ochtend van de Bedrijfsgeneeskundige dagen. Deze 31 mei legde dr. Suzan Robroek (Erasmus MC) de ruim 500 aanwezigen onder meer deze stelling voor. Blijkens de uitslag kiezen bedrijfsartsen niet de weg van de minste weerstand. NVAB-voorzitter Gertjan Beens had in zijn openingswoord al een toon gezet met benoemen van de taaie vraagstukken in het vak en vakgebied: de samenwerking met andere medische beroepsbeoefenaren, de gewenste verkenning van gezamenlijke financiering van bedrijfsgezondheidszorg, de spanning tussen taakdelegatie en verantwoordelijkheid.

Beens benoemde de NVAB- kernwaarde voorkómen van beroepsziekten, behoud van duurzame inzetbaarheid. De plenaire presentaties en deelsessies diepten dat verder uit. Er is nog veel te doen aan issues als bijvoorbeeld privacy van de zieke werknemer in verhouding tot de belangrijke rol van diens direct leidinggevende voor re-integratie, of bemoediging van (oudere) werkenden om met beperkingen te kunnen omgaan. Bij de grote vergaderzaal waren er volop stands van publieke en private organisaties in zeg de ‘tweede lijns infrastructuur’ rond de bedrijfsarts. Er is veel aanbod voor kennis en kunde in diens werk, het is een uitdaging in onafhankelijkheid goed te kiezen voor de eigen kwaliteitstafel.

========================================================================

NIEUW OP DE KOM-SITE

Theater als keiharde therapie tegen PTTS

Officier Krikke wilde zich niet kwetsbaar tonen maar moest uiteindelijk onder ogen zien dat hij PTSS had. ‘Gruwelijk interessant’ zei zijn psycholoog over z’n verhaal.

Externe link http://vkom.nl/?page_id=425

Zet vkom.nl bij je favorieten !

======================================================================

LINKS

naar bronnen voor deze nieuwsbrief:

De SCP-publicatie “Tijdelijk werk geven”, externe link

https://www.scp.nl/Nieuws/Verkenning_van_bijdrage_laagconjunctuur_en_langdurende_ziektegevallen_aan_groei_tijdelijk_werk 

Digitale uitgave Flexnieuws, externe link

http://www.flexnieuws.nl/2018/05/30/801238/#.WxOlukiFNPY

Blog Paul de Beer in Financieele Dagblad 4 juni, externe link

https://fd.nl/opinie/1256098/flexwerk-groeit-niet-door-wetgeving-maar-door-managementcultuur

Fabian Dekker in nieuwsbrief KoM, een pleidooi tégen tweede jaar loondoorbetaling, 29 mei 2017, externe link http://vkom.nl/?page_id=787

15% meer beroepsziekten? Staat van de Arbeidsveiligheid, Inspectie SZW, externe link https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/documenten/kamerstukken/2018/04/17/publicatie-inspectie-szw-staat-van-de-arbeidsveiligheid

Asbestmuseum, externe link  https://www.kiwacompliance.nl/symposium-25-jaar-asbestverbod-nog-8000-asbestslachtoffers-de-komende-15-jaar

Bedrijfsgeneeskundige dagen, externe link

https://www.nvab-online.nl/actueel/nieuws/bg-dagen-2018-preventie-naar-een-andere-dimensie

=======================================================================

Deze nieuwsbrief wordt grotendeels verzorgd door Ton van Oostrum, zelfstandig expert en publicist arbo en verzuim. www.tonvanoostrum.nl Suggesties voor (uit te diepen) onderwerpen zijn welkom.